Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 8 - Tiết 20: Văn bản "Ca Huế trên sông Hương" - Trường THCS Bạch Đằng

Nội dung tài liệu: Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 8 - Tiết 20: Văn bản "Ca Huế trên sông Hương" - Trường THCS Bạch Đằng

1. Tiết 20: Văn bản CA HUẾ TRÊN SÔNG HƯƠNG I. MỤC TIÊU 1. Mức độ yêu cầu cần đạt - HS nhận biết được vẻ đẹp của ca Huế, hiểu được giá trị của một sản phẩm văn hóa truyền thống được ông cha sáng tạo, gìn giữ và truyền lại. - HS biết trân trọng, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. 2. Năng lực a. Năng lực chung - Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác... b. Năng đặc thù - Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Ca Huế trên sông Hương - Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về văn bản Ca Huế trên sông Hương - Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành tựu nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa văn bản. - Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm nghệ thuật của văn bản với các văn bản khác có cùng chủ đề. 3. Phẩm chất - Yêu thương, sự gắn bó với cảnh sắc quê hương với cuộc đời II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1.Chuẩn bị của giáo viên • Giáo án • Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi • Tranh ảnh về nhà văn hình ảnh • Bảng phân công nhiệm vụ cho HS hoạt động trên lớp • Bảng giao nhiệm vụ học tập cho HS ở nhà 2. Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ Văn 8, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn bài học, vở ghi. III.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1. KHỞI ĐỘNG a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập từ đó khắc sâu kiến thức nội dung bài học Ca Huế trên sông Hương b. Nội dung: GV cho HS xem 1 đoạn video clip giới thiệu về ca Huế trên sông Hương c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS và đáp án về tìm hiểu về ca Huế. d.Tổ chức thực hiện Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập • GV đặt câu hỏi: Em đã từng đến Huế chưa? Em đã tìm hiểu về di sản văn hóa ca Huế chưa? Hãy trình bày một số hiểu biết của em về thể loại này. • GV cho HS xem một video ngắn về ca Huế Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập • HS xem video và suy nghĩ về câu hỏi Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận
2. • GV mời một số HS đứng dậy trả lời câu hỏi Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập • GV dẫn dắt vào bài: Huế không chỉ được biết là vùng cố đô linh thiêng với những danh thắng đẹp, có giá trị lịch sử lâu đời mà còn có rất nhiều di sản văn hóa nổi tiếng. Trong đó có một thể loại được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đó chính là Ca Huế. Trong bài học ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về hình thức trình bày cũng như ý nghĩa của làn điệu ca Huế qua văn bản Ca Huế trên sông Hương. 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Hoạt động 1: Đọc văn bản a. Mục tiêu: Nắm được những thông tin về xuất xứ của đoạn trích Ca Huế trên sông Hương b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi liên quan đến thể xuất xứ cũng như bố cục đoạn trích Ca Huế trên sông Hương. c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản Ca Huế trên sông Hương d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV- HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về xuất xứ tác I. Khám phá chung văn bản phẩm và bố cục đoạn trích Ca Huế trên sông Hương 1. Tác giả Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học - Tác giả: Hà Ánh Minh tập - Là nhà báo nổi tiếng với nhiều tác Giaó viên yêu cầu học sinh hoàn thiện phẩm kí xuất sắc. phiếu học tập số 1 khám phá chung tác - Ca Huế trên sông Hương được đăng giả, tác phẩm. Thảo luận cặp theo bàn trên báo “Người Hà Nội” Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập 2. Tác phẩm - Các nhóm thảo luận để trả lời câu hỏi - Xuất xứ: trích “Báo Người Hà Nội” Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và - Kiểu văn bản: Nhật dụng thảo luận - Thể loại: Bút kí - GV mời đại diện 1 nhóm lên bảng vẽ sơ - Phương thức biểu đạt: Thuyết minh kết đồ, yêu cầu các nhóm khác nhận xét, góp hợp với miêu tả và biểu cảm ý, bổ sung. - Từ khó: Ca Huế, tao nhã Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện - Bố cục: 2 đoạn nhiệm vụ học tập + Đoạn 1: từ đầu đến “lí hoài nam”: Giới - GV nhận xét, chốt kiến thức thiệu sơ lược một số làn điệu dân ca Huế. + Đoạn 2: còn lại: Đêm nghe ca Huế trên sông Hương. Hoạt động 2: Khám phá chi tiết văn bản a. Mục tiêu: Nhận biết và phân tích được văn bản Ca Huế trên sông Hương b. Nội dung: Sử dụng SGK chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời các câu hỏi liên quan đến văn bản Ca Huế trên sông Hương c. Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS và kiến thức HS tiếp thu được liên quan đến văn bản Ca Huế trên sông Hương
3. d.Tổ chức thực hiện Nhiệm vụ 1: Giới thiệu chung về ca Huế II. Khám phá chi tiết văn bản Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học 1. Giới thiệu chung về ca Huế tập - Nghệ thuật liệt kê kết hợp với giải thích GV cho HS đọc bài văn bản và hoàn thiện và bình luận. phiếu học tập số 2: Kể tên một số làn điệu - Tác dụng: các làn điệu ca Huế, dụng cụ ca Huế và dụng cụ âm nhạc cũng như đặc âm nhạc rất phong phú và đa dạng. điểm nổi bật của những làn điệu ấy? + Thể hiện đời sống nội tâm của con ? Đặc sắc nghệ thuật và tác người Huế. dụng của biện pháp nghệ thuật trong việc giới thiệu chung về ca Huế. - GV cho HS đại diện các nhóm lên báo cáo kết quả - HS tiếp nhận nhiệm vụ Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - Hs làm việc theo cặp đôi, đọc đoạn đầu văn bản theo yêu cầu suy nghĩ để hoàn thành nhiệm vụ Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời 2-3 HS trình bày trước lớp yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét đánh giá chốt kiến thức 2. Một đêm ca Huế trên sông Hương Nhiệm vụ 2: Một đêm ca Huế trên sông * Biểu diễn ca Huế Hương - Ca công: Rất trẻ Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học + Nam: áo dài the, quần thụng, khăn xếp tập + Nữ: áo dài, khăn đóng duyên dáng GV cho HS đọc bài văn bản và hoàn thiện - Nhạc công: phiếu học tập số 3 + Các ngón đàn trau chuốt: ngón nhấn, - GV cho HS đại diện các nhóm lên mổ, vỗ, vả, ngón bấm day, chớp, búng, báo cáo kết quả phi, rãi,... - HS tiếp nhận nhiệm vụ -> Nghệ thuật: miêu tả tỉ mỉ, cụ thể bằng Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập phép liệt kê với một loạt tính từ, động từ. - Hs làm việc theo nhóm đọc lại văn * Thưởng thức ca Huế bản theo yêu cầu suy nghĩ để hoàn thành - Nghe - ngắm trực tiếp trên thuyền nhiệm vụ - Tác giả như một lữ khách với hồn thơ lai Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và láng, nồng hậu tình người. thảo luận - Tiếng đàn làm sao động tận đáy hồn - GV mời 2-3 HS trình bày trước lớp người. yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung - gà gáy gợi cảnh thuyền vẫn đầy ắp lời Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện ca, tiếng hát. nhiệm vụ học tập - Không gian như lắng đọng, thời gian như - GV nhận xét đánh giá chốt kiến thức ngừng trôi.
4. Nhiệm vụ 3: Nguồn gốc ca Huế 3. Nguồn gốc ca Huế Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học Ca Huế: nguồn gốc từ ca nhạc dân gian tập và ca nhạc cung đình. GV cho HS đọc bài văn bản và hoàn thiện phiếu học tập số 4 - GV cho HS lên báo cáo kết quả - HS tiếp nhận nhiệm vụ Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - Hs làm việc theo nhóm đọc lại văn bản theo yêu cầu suy nghĩ để hoàn thành nhiệm vụ Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời 2-3 HS trình bày trước lớp yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét đánh giá chốt kiến thức Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS trình bày những đặc sắc về ngôn ngữ hình ảnh của đoạn trích ca Huế trên sông Hương.Nội dung của đoạn trích Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi. III. Tổng kết Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và 1. Nghệ thuật: thảo luận - Ngôn ngữ - GV mời một số HS trình bày kết quả + Giàu hình ảnh, giàu biểu cảm thấm đẫm trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ chất thơ sung. + Miêu tả âm thanh cảnh vật con người Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện sinh động. nhiệm vụ học tập - Hình ảnh - GV nhận xét, chốt kiến thức + Hình ảnh chân thực, sống động thể hiện sự am hiểu cũng như tìm tòi chuyên sâu về thể loại cũng như cách thức trình diễn của ca Huế. 2. Nội dung - Giới thiệu những làn điệu dân ca Huế và tả cảnh nghe ca Huế trong đêm trăng trên sông Hương. Qua đó ca ngợi vẻ đẹp tinh thần đằm thắm của người dân xứ Huế. - Khẳng định ca Huế là một hình thức sinh hoạt văn hóa, âm nhạc thanh lịch và tao nhã, một sản phẩm tinh thần đáng trân trọng, cần được bảo tồn và phát triển.
5. IV. LUYỆN TẬP a. Mục tiêu: HS củng cố, mở rộng kiến thức đã học về văn bản Ca Huế trên sông Hương b. Nội dung: - GV phát Phiếu bài tập cho HS thực hiện nhanh tại lớp. - GV hướng dẫn HS thực hiện phần Luyện tập theo văn bản đọc. c.Sản phẩm: - Phiếu bài tập của HS. d.Tổ chức thực hiện Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập GV yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi sách giáo khoa Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời một số HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, chốt kiến thức Câu 1: + Các điệu hò xứ Huế dù ngắn hay dài đều là những thứ trọn vẹn nhất mà nười dân muốn gửi gắm. + Các điệu chèo cạn, bài thai, hò đưa linh buồn bã, hò giã gạo, ru em, giã vôi, giã điệp . ná nức nồng hậu tình người. + Hò lơ, hò ô, xay lúa hò nện gần gũi với dân ca Nghệ Tĩnh. + Hò Huế thể hiện lòng khao khát nỗi mong chờ hoài vọng thiết tha của tâm hồn Huế . ð Có thể nói các điệu hò xứ Huế là một trong những thứ gia vị không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Nó gắn liền với đời sống lao động của con người. Câu 2: + Thời gian, không gian: Ca Huế thường được biểu diễn vào ban đêm, trên một con thuyền rồng, giữa dòng sông Hương. + Thời gian không gian ấy góp phần giúp cho việc thường thức ca Huế trở nên sinh động, lãng mạn. Câu 3: + Ca Huế được hình thành nuôi dưỡng tư dòng ca nhạc dân gian và ca nhạc cung đình. + Nguồn gốc đó mang lại cho ca Huế vẻ đẹp đặc biệt: phong phú, đa dạng, vừa sôi nổi tươi vui lại trang trọng, uy nghi từ khúc điệu, thể điệu đến âm hưởng lời ca . Câu 4: Việc kết hợp các yếu tố tự sự, biểu cảm, nghị luận trong VB có tác dụng giúp người đọc hiểu nguồn gốc, đặc điểm, cách biểu diễn và thưởng thức ca Huế, thể hiện được tình cảm thái độ của người viết và nhấn mạnh vị trí ý nghĩa của ca Huế. Câu 5: Tác giả thể hiện tình yêu niềm tự hào về một sản phẩm văn hóa độc đáo là thái độ nâng niu trân trọng và ý thức giữ gìn tôn vinh những di sản tinh thần quý giá của quê hương đất nước. IV. Vận dụng
6. 1. Mục tiêu: HS củng cố, mở rộng kiến thức đã học về văn bản Ca Huế trên sông Hương 2. Nội dung: - GV phát Phiếu bài tập cho HS thực hiện nhanh tại lớp. - GV hướng dẫn HS thực hiện phần Luyện tập theo văn bản đọc. 3. Tổ chức thực hiện Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ học tập GV yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi: Em sẽ làm gì để giữ gìn “Ca Huế” Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ học tập - HS suy nghĩ để trả lời câu hỏi. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV mời một số HS trình bày kết quả trước lớp, yêu cầu cả lớp nhận xét, bổ sung. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, chốt kiến thức PHIẾU BÀI TẬP VĂN BẢN CA HUẾ TRÊN SÔNG HƯƠNG Khoanh tròn vào đáp án đặt trước câu trả lời đúng Câu 1. Đoạn văn: "Các ca công còn rất trẻ, nam mặc áo dài the, quần thụng, đầu đội khăn xếp, nữ mặc áo dài, khăn đóng duyên dáng. Huế chính là quê hương chiếc áo dài Việt Nam. Những chiếc áo dài đầu tiên hiện còn lưu giữ lại Bảo tàng Mĩ thuật cung đình Huế". (Ca Huế trên sông Hương) Đoạn văn trên nói về nội dung gì? A. Về những người chơi đàn trong các buổi xướng ca. B. Về nguồn gốc của chiếc áo dài Việt Nam. C. Về những người ca Huế và trang phục của họ. D. Về giá trị tinh thần của các làn điệu ca Huế. Câu 2. Phương thức biểu đạt chính của văn bản Ca Huế trên sông Hương là gì? A. Miêu tả. B. Biểu cảm. C. Tự sự và biểu cảm. D. Miêu tả và biểu cảm. Câu 3. Trong văn bản Ca Huế trên sông Hương, khi biểu diễn, các ca công vận trang phục gì A. Nam nữ mặc quần áo bình thường. B. Nam nữ mặc võ phục. C. Nam áo dài the, quần thụng, đầu đội khăn xếp, nữ áo dài, khăn đóng duyên dáng. D. Nam nữ mặc áo bà ba nâu. Câu 4. Văn bản Ca Huế trên sông Hương được viết theo hình thức nào? A. Văn tả cảnh. B. Bút kí. C. Tùy bút. D. Truyện ngắn. Câu 5. Danh thắng nào của Huế không được nhắc tới trong văn bản? A. Chùa Thiên Mụ B. Tháp Phước Duyên C. Thôn Vĩ Dạ D. Sông Hương Câu 6: Theo em, cách nghe ca Huế trong bài văn có gì độc đáo so với nghe băng ghi âm hoặc băng vi-đê-ô? A. Được nói chuyện với các ca công
7. B. Được nghe và nhìn trực tiếp các ca công chơi đàn C. Được chơi thử các nhạc khúc D. Được nghe đi, nghe lại Câu 7: Cung bậc nào sau đây không được dùng để miêu tả tiếng đàn của các nhạc công? A. Âm thanh cao vút B. Trầm bổng C. Lúc khoan lúc nhặt D. Réo rắt, du dương Câu 8: Vì sao có thể nói: Ca Huế vừa sôi nổi, tươi vui, vừa trang trọng, uy nghi? A. Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc dân gian. B. Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc thính phòng C. Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc dân gian và nhạc cung đình D. Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc cung đình Câu 9: Trong bài viết, đoạn văn sau nói về khoảng thời gian nào? Đấy là lúc các ca thi cất lên ngững khúc điệu Nam nghe buồn man mác, thương cảm, bi ai, vương vấn như nam ai, nam bình, quả phụ, nam xuân, tương tưkhúc, hành vân. Cũng có bản nhạc mang âm hưởng điệu Bắc pha phách điệu Nam không vui, không buồn như tứ đại cảnh. A. Đêm B. Đêm đã về khuya C. Trăng lên D. Gà bắt đầu gáy sáng Câu 10: Câu văn nào trong số các câu văn sau đây được dùng để nói lên vẻ đẹp của con người xứ Huế? A. Mỗi câu hò Huế dù ngắn hay dàiđều được gửi gắm ít ra một ý tình trọn vẹn B. Hò Huế thể hiện lòng khao khát, nỗi mong chờ hoài vọng thiết tha của tâm hồn Huế C. Con gái Huế nội tâm thật phong phú và âm thầm, kín đáo, sâu thẳm D. Huế chính là quê hương của chiếc áo dài Việt Nam Đáp án Câu 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Đáp án C D C C C B A B B C